Clay and Arsenic Filter Project

By: Vorn Makara and Dara Saoyuth

Cue: Water is important for organ. However, there is about 42 percent of Cambodia living in rural area can access to clean water, according to censors’ Ministry of planning in 2008. Besides, rural people still continue using contaminated water and Arsenic water, which mostly can be seen in water well. Dara Saoyuth Report

Intro: For those living in the city or urban area, they are able to access to clean water while most of the people living in countryside still continue using water getting from other sources including water well, river , rain water and others.

Track1: Mao Saray, director of the department of Rural Water Supply said, most of rural area people have limited knowledge in using clean water.

Clip1: The thing is that our residents have low knowledge of clean water, they don’t know what is clean water, how to use clean water, and what is the advantages of using it. Having low knowledge of clean water is the main problem, so we have to solve this problem first

Track 2: The government and NGOs have educated people how to use clean water for daily life. The organizations like IDE, RDI and UNICEF have produced some water treatment filter to distribute and sell to the people in the purpose of giving clean water to people.

Track3: Loy Chantry, sale and marketing manager of Rabbit water filter of IDE organization says that his water filter can treat the virus up to 99.99 percent because it is made by baking clay and is painted with silver substance for filtering micro virus.

Track4: However, some people have not used water filter yet and they keep drinking uncooked water that Loy Chantrea gives reason:

Clip2: Most of the people are obstinate. They think that rain water is the clean water and they have never had any disease. The drinkable water is boiling and filtering water.

Track 5: Simultaneously, the arsenic water is the main concern for people living along Mekong River as they believe in using ground water.

Track 6: Notably that arsenic substance in water was found in Cambodia 2001. Arsenic is the chemical substance stemming from nature. It is in the water, land, air, rock, plant and animals. When people absorb it from 3 to 10 years, they can get the diseases including thickening and discoloration of the skin, stomach pain, nausea, vomiting, diarrhea, numbness in hands and feet, blindness and it can lead to other cancers.

Track7: According to the study on tube well of the Ministry of Rural Development and UNICEF, 16000 tube wells in the provinces along Mekong and Bassac rivers, there are 7 provinces whose wells consists of arsenic including Kandal, Prey Veng, Kampong Cham, Kampong Thom, Kampong Chhnang, Pailin and Kratie.

Sound: Boat

Track8: Travelling through boat from Kampong Sabu station to Prek Russey in Kandal provincial Koh Thom district’s Kampong Kong commune where around 200 people are affected by arsenic. They drink arsenic water without knowing for more than 10 years.

Track 9: Chhai Ly Sokha has two brothers die of cancer due to arsenic substance. Nowadays, she and her family of 3 members are being with arsenic disease.

Clip3: I am feel that I regret drinking that water at that time because it is said that the ground water is sanitary and then I just drink it, but now it is over time because I have that disease already.

Track10: Nowadays, Chhai Ly Sokha’s family stopped drinking well water and use river water instead.

Track 11: Chhang Veun, 40, lost his father and his brother in 2010 because they have leg cancer caused by drinking arsenic water. He said that his father and brother’s legs were cut but they cannot live. Now, there are 4 members in his family who have arsenic.

Track12: Due to that fact that arsenic cannot be killed by the boiling water, the arsenic water filtering system was created in 2006 by the Institute of Technology of Cambodia (ITC). Uy Davin, the consultant of Research and Development, tells the advantages of using this system.

Clip4: Besides it can filter the arsenic, it can treat other substances and viruses in order to make our water in the standard of World Health Organization.

Track 13: The system was tested in Prey Veng and Kandal’s Kein Svay for 2 years and Uy Davin says that the system can filter the arsenic 100 percent.

Track 14: However, the system have not yet installed at the arsenic-affected area. Uy Davin says that the system has to spend 2500 to 4000 dollars and the institute practice due to the limited budget.

Clip5: I do it according to the money. When I have money for one village, I will do it for that. They can help us only knowledge, but the people who are poor without water, they still drink the well water and get the disease.

Track15: Uy Davin said that we have to deal with arsenic problem, adding that they cannot provide water to people without charging.

Clip6: We will sell in the appropriate price like 20 to 30 liters, we sell for 100 Riel, 50 Riel of which for system repairing and the rest for the system controllers.

Track 16: Mao Saray says, the ministry of Rural Development is planning to provide clean water to people at least 50 percent in 2015 and 100 percent in 2025.


វន មករា និង តារា សៅយុត្តិ

Cue: ទឹកជាប្រភពដ៏សំខាន់សម្រាប់ជីវិត។ យ៉ាងណាមិញ ប្រជាពល រដ្ឋខ្មែរ នៅតាម ទីជនបទ ប្រមាណ តែជាង៤២ភាគរយប៉ុណ្ណោះ ដែលអាចទទួលបានទឹកស្អាតសម្រាប់បរិភោគ និងប្រើប្រាស់ នេះបើតាម​របាយការណ៍​ជំរឿន​របស់​ក្រសួង​ផែនការ​កាលពីឆ្នាំ២០០៨។​ ក្រៅពីនោះ ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជានៅតែ​បន្តប្រើ​ប្រាស់​ប្រភព​ទឹកដែល​ខ្វះអនាម័យនិង ទឹក​ដែលមាន​សារធាតុអាសេនិច​ដែលភាគច្រើន​ត្រូវបានគេ​រកឃើញ​នៅក្នុង​ទឹកអណ្តូង។ តារា សៅយុត្តិ ធ្វើសេចក្តីរាយការណ៍៖

Intro: សម្រាប់អ្នកដែលរស់នៅតាមទីក្រុង ឫទីប្រជុំជន​ ពួកគាត់មានលទ្ធភាពទទួលបានទឹកស្អាត ប្រើ​ប្រាស់​​ ខណៈពេលដែល ប្រជាជនភាគច្រើននៅតាមទីជនបទ​នៅតែ​បន្ត​ប្រើប្រាស់​ទឹកដែល​បានមក​ពី​ប្រភព​ផ្សេងៗរួមមាន អណ្តូង ទន្លេ និង ទឹកភ្លៀង ជាដើម។​ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ប្រជាជន​មួយ​ចំនួន​នៅតែ​បន្តបរិភោគទឹកឆៅ រឺទឹកដែលគ្មានអនាម័យ ជាហេតុនាំអោយ ពួកគាត់ងាយកើតមាននូវជំងឺរាគរូស អាសន្ន​រោគ និង ជំងឺដទៃទៀត។​

Track 01: លោក ម៉ៅ សារាយ ប្រធាននាយកដ្ឋានផ្គត់ផ្គង់ទឹកនៅតាមទីជនបទ បាន​លើក​ឡើង​ថា​ប្រជាជន​​នៅតាមជនបទភាគច្រើន យល់ដឹងពីការប្រើប្រាស់ទឹកស្អាតនៅមានកម្រិត​។​

Clip 01: បញ្ហាគឺប្រជាពលរដ្ជយើងនៅមានការយល់ដឹងទាប នៅឡើយ​ ថាតើទឹកស្អាតវាយ៉ាង ម៉េច ហូបទឹកស្អាតទៅវាផ្តល់សុខភាពល្អយ៉ាងម៉េច  ហូបទឹកមិនស្អាតទៅវាប៉ះពាល់យ៉ាងម៉េច គាត់នៅមានការយល់ដឺងតិចតួច អាហ្នឹងវាជាបញ្ហាសំខាន់ដែលយើងត្រូវដោះស្រាយ ។

Track 02: កន្លងមក រាជរដ្ឋាភិបា​​ល ក៏ដូចជាអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល ​បាន​ធ្វើការអប់រំទៅដល់​ប្រជា​ពលរដ្ឋ ទាក់ទងនឹងការប្រើប្រាស់ទឹកស្អាតសម្រាប់ជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគាត់។ អង្គការមួយចំនួនដូចជា IDE, RDI, និង​Unicef ក៏បានផលិតនូវឧបករណ៏ ចំរោះទឹកស្អាតដើម្បីចែកចាយ​និង​លក់ជូន​ដល់​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ ក្នុងគោលបំណង​ធ្វើយ៉ាងណា​ឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ​ទទួល​បានទឹកស្អាតប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយជាងមុន។

Track ៣: តាមការបញ្ជាក់របស់លោក លុយ ចន្ទ្រា ប្រធានផ្នែកលក់ឧបករណ៍ចម្រោះទឹកស្អាតរូបទន្សាយ របស់អង្គការIDEបានឱ្យដឹងថាធុងចម្រោះទឹករបស់អង្គការលោកអាចចម្រោះមេរោគរហូតដល់៩៩.៩៩ភាគរយ ដោយសារតែវាធ្វើឡើងពីដីឥដ្ឋដុត និងមានលាបសារធាតុ​ជាតិប្រាក់​សម្រាប់​ច្រោះ​យក​មេរោគ​តូចៗ​។​​​

Track ៤: ទោះ​បីជាយ៉ាងនេះ​ក្តីប្រជាជន​មួយចំនួន​នៅតែមិនទាន់​បាន​ប្រើប្រាស់​ឧបករណ៍​ចម្រោះ​ទឹក​ស្អាត​ ហើយនៅតែបន្តទទូលទានដោយមិនបានដាំពុះនៅឡើយ ដោយមូលហេតុត្រូវបានលោក លុយ ចន្ទ្រា លើកឡើងយ៉ាងដូច្នេះថាៈ

Clip​ ២: ក៏ប៉ុន្តែភាគធំ ដែលយើងដឹងប្រជាពលរដ្ឋយើងគាត់នៅមានការរឹងទទឹង ដូចថាគាត់ញ៉ាំតែទឹកភ្លៀងមួយជីវិតគាត់ហើយមិនដែលកើតអី តែធាតុពិតគាត់មិនដឹងថាមានអ្វីកើតឡើងនៅក្នុងពោះ ក្នុងខ្លួនរបស់គាត់នោះទេ។ ទឹកស្អាត ដែលអាចញ៉ាំបានមានសុវត្ថិភាពគឺជាទឹកដែលដាំ និងទឺកដែលចម្រោះ។

Track ៥: ជា​មួយគ្នានោះដែរបញ្ហាទឹកដែលមានជាតិអាសេនិច ក៏​ជាបញ្ហា​ចម្បង​មួយស​ម្រាប់ប្រជាជន​កម្ពុជា ដែលរស់នៅតាមបណ្តោយដងទន្លេមេគង្គ ក៏ព្រោះតែពួកគាត់ជឿជាក់ថាការប្រើប្រាស់ទឹក ក្នុង​ដី​មាន​សុវត្ថិភាព។

Track ៦: គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា នៅក្នុងឆ្នាំ២០០១ សារធាតុអាសេនិចត្រូវបានគេរកឃើញថាមាន នៅ​ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ អាសេនិច ជាសារធាតុគីមីម្យ៉ាងកើតឡើងពីធម្មជាតិ ហើយវាស្ថិតក្នុង ទឹក​ ដី ខ្យល់ ថ្ម រុក្ខជាតិ និង សត្វ។ នៅពេលដែលសារធាតុអាសេនិចចូលទៅក្នុងខ្លួនមនុស្សចាប់ពីរយៈពេល ៣ ទៅ១០ ឆ្នាំ នោះពួកគាត់មានអាការៈដូចជា ជំងឺសើស្បែកនៅលើដងខ្លួន បាតដៃ បាតជើង ឈឺពោះ ក្អួតចង្អោរ រាគ ជំងឺស្ពឹកដៃជើង រោគខ្វិន មួយចំនួនអាចទៅជាខ្វះភ្នែក ហើយវាអាចនិងវិវត្តទៅជា ជំងឺមហារីកផ្សេងៗ។

Track ៧: តាមការសិក្សារបស់ក្រសួងអភិវឌ្ឍជនបទ និង អង្គការUNICEF ទៅលើ អណ្តូង​ទឹក​ចំនួន​១៦០០០ នៅតាមបណ្តាខេត្តជុំវិញទន្លេមេគង្គ និងទន្លេបាសាក់បានរកឃើញថា មាន​ខេត្ត​ចំនួន​៧ដែល​មានសារជាតិអាសេនិច ក្នុងនោះរួមមាន ខេត្តកណ្តាល ព្រៃវែង កំពង់ចាម កំពង់ធំ កំពង់ឆ្នាំង បៃលិន និង​ក្រចេះ។

Atmo Sound: ……

Track ៨: ធ្វើដំណើរតាមទូកដចេញ ពីកំពង់ចំលងសំបួរឆ្ពោះមកកាន់ភូមិ ព្រែកឬស្សី ឃុំកំពង់កុង ស្រុក​កោះធំ ខេត្តកណ្តាល ជាកន្លែងមួយដែលមានប្រជាជនប្រមាណជា​២០០​ គ្រួសារ​រងគ្រោះ​ដោយ​សារ​សារជាតិ​អាសេនិច។ ពួក​គាត់បានបរិភោគទឹកដោយមិនដឹងថាមានវត្តមានសារជាតិអាសេនិចអស់រយះ ពេលជាង ១០ឆ្នាំមកហើយ។

Track ៩: ឆៃលី សុខា មានបងប្រុស២នាក់បានស្លាប់កាលពីឆ្នាំ២០០៦ដោយសារជម្ងឺមហារីក ដែលបង្ក​មក​ពីសារជាតិអាសេនិច។ សព្វថ្ងៃនាងនិងសមាជិកគ្រួសារចំនួន៣នាក់ទៀត កំពុង​រស់នៅ​ដោយមាន​ជម្ងឺ​សើស្បែក ដោយសារតែសារជាតិអាសេនិចដែលមាននៅក្នុងខ្លួនរបស់ពួកគាត់។

Clip ៣: មានអារម្មណ៏ថា ស្តាយខ្លួនមិនគួរណាផឹកទឹកហ្នឹង ព្រោះកាលហ្នឹងគេថាទឹកហ្នឹងអនាមយ័ ហើយយើងអត់ដឹង យើងចេះតែផឹកទៅ ​ ដល់ពេលទើបតែដឹងឥឡូវ វាកើតរួចហើយ វាហួសពេលហើយ។

Track ១០: បច្ចុប្បន្ននេះ គ្រួសាររបស់ឆៃលីសុខា បានឈប់បរិភោគទឹកអណ្តូង ហើយ​ងាកមក​ប្រើ​ទឹក​ទន្លេ​ជំនួស​វិញ។

Track ១១: ឆាង វឿន អាយុ៤០​ឆ្នាំ ក៏បានបាត់បង់ឪពុក និង បងប្រុសម្នាក់កាលពីឆ្នាំ ២០១០ កន្លងទៅ ដោយសារតែពួកគាត់ទាំងពីរ បានកើតនូវជំងឹមហារីកជើងដែលបណ្តាលមក ពីផឹក​ទឹកមាន​សារ​ធាតុ​អាសេនិច​។ គាត់បាននិយាយថា ឪពុក និង​បងប្រុស​គាត់​ត្រូវបាន​កាត់ជើង​ចោលទាំងពីរ​ដើម្បីទប់ស្កាត់​ជំងឺ​មហារីក​នោះ ប៉ុន្តែពួកគាត់មិនអាច ជាសះស្បើយបានឡើយ។ បច្ចុប្បន្ន​មានសមាជិក​៤នាក់នៅក្នុង​គ្រួសារ​របស់គាត់ ដែលកំពុង ផ្ទុកនូវសារធាតុអាសេនិចនៅក្នុងខ្លួន។​ ​

Track ១២: ដោយសារតែអាសេនិច ជាសារធាតុគីមីដែលមិនអាចសម្លាប់បានដោយគ្រាន់តែដាំទឹកឱ្យពុះ ប្រព័ន្ធចម្រោះសារជាតិអាសេនិក ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ដោយវិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិជ្ជាកម្ពុជា។ លោកអ៊ុយ​ ដាវីន អ្នកសម្របសម្រួលខាងការស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍន៍នៃវិទ្យាស្ថាន បច្ចេក​វិជ្ជា​កម្ពុជា​បាន​រៀបរាប់​អំពីអត្ថប្រយោជន៍របស់ប្រព័ន្ធនេះយ៉ាងដូច្នេះថាៈ

Clip ០៤: ប្រព័ន្ធរបស់យើងក្រៅពីចម្រោះជាតិអាសេនិច វាអាចចម្រោះបានម៉ង់ការណែស ហ្លុយអររ៉ាយ និងដកមេរោគទៀតដើម្បីធ្វើឱ្យទឹករបស់យើងវាស្ថិននៅក្នុង ស្តង់​ដាររបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក។

Track ១៣: ប្រព័ន្ធនេះ​ត្រូវបានដាក់ឱ្យ​ប្រើប្រាស់​សាកល្បង​នៅក្នុង​ខេត្តព្រៃវែងនិ​ងស្រុក​កៀន​ស្វាយ​អស់​រយៈ​ពេលពីរឆ្នាំមកហើយ ហើយលោកអ៊ុយ ដាវីន សង្កេតឃើញថាប្រព័ន្ធនេះទទួលបានជោគជ័យក្នុងការ​ចម្រោះសារធាតុអាសេនិចបាន១០០%។

Track ១៤: បើទោះ​បីជា​យ៉ាងនេះ​ក្តីប្រព័ន្ធនេះ​មិនត្រូវ​បានតំឡើង​នៅគ្រប់​តំបន់​ដែលរ​ងផលប៉ះ​ពាល់ដោយ​សារធាតុអាសេនិចនៅឡើយទេ។ បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក អ៊ុយ ដាវីន ប្រព័ន្ធ​ចម្រោះមួយ​ត្រូវចំណាយ​ថវិកា​ពី២៥០០ដុល្លា​ដល់៤០០០ដុល្លា ហើយខាងវិទ្យាស្ថានមិនមាន ថវិកាផ្ទាល់ខ្លួនសម្រាប់គម្រោងនេះទេ ហេតុនេះវិទ្យាស្ថាន អនុវត្តទៅតាមកញ្ជប់ថវិកាដែលមាន។

Clip ៥: ខ្ញុំមានលុយមួយភូមិ ខ្ញុំធ្វើមួយភូមិ ខ្ញុំធ្វើម្តងមួយម្តងមួយអ្វីដែលខ្ញុំអាចធ្វើបាន ព្រោះអីបញ្ហាអាសេ​និចនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មនុស្សភាគច្រើនបានតែនិយាយ ប៉ុន្តែការជួយដល់ប្រជាជន គេមិនជួយទេ គេជួយ​បានត្រឹមចំណេះដឹង ក៏ប៉ុន្តែប្រជាជនអត់ទឹកនៅតែផឹកទឹកអណ្តូងដដែល ដូច្នេះការប៉ះពាល់មកលើសុខភាព​នៅតែមាន។

Track ១៥: លោកអ៊ុយ ដាវីន លើកឡើងថាយើងត្រូវតែប្រញាប់ដោះស្រាយបញ្ហាអាសេនិក​នេះ ហើយ​លោកបន្តទៀតថាដើម្បីឱ្យប្រព័ន្ធមានស្ថិរភាពលោកមិនអាចផ្តល់ទឹកដែលចម្រោះរួចដោយឥតគិតថ្លៃទៅដល់​ប្រជាពលរដ្ឋទេ។

Clip ៦: យើងត្រូវលក់វា តែលក់ក្នុងតម្លៃមួយដែលប្រជាជនអាចទទួលយកបាន ដូចជាទឹកផឹកពី​២០ទៅ៣០លីត្រ យើងលក់ក្នុងតម្លៃ១០០រៀល ដោយ៥០សម្រាប់ជួសជុលប្រព័ន្ធ និង៥០ទៀតសម្រាប់អ្នកគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធ។

Track ១៦: តាមប្រសាសន៍របស់លោកម៉ៅសារាយ ក្រសួង​អភិវឌ្ឍន៍​ជនបទ​មានផែន​ការធ្វើ​យ៉ាងណា​ផ្តល់ទឹកស្អាត​ទៅដល់​ប្រជាជន​នៅតាម​ទីជនបទ​ឱ្យបាន​៥០%​នៅ​ឆ្នាំ​២០១៥ខាងមុខនេះ និងសម្រេចឱ្យបាន១០០%នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៥។

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in: Logo

You are commenting using your account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s